Skip navigation

Monthly Archives: May 2020

Met de versoepeling van de ‘intelligente’ lockdown, maar vooral de weigering van Rutte (‘we zijn geen politiestaat’) om de toch nog geldende regels te handhaven, begint een nieuwe fase in de neoliberale aanpak van de pandemie.

Hoe het er voortaan uit gaat zien, hebben we afgelopen weekend al meegemaakt: hordes die met de trein naar het strand willen, jongeren die verklaren zich niets aan te zullen trekken van de mondkapjesplicht in het openbaar vervoer, en woordvoerders van datzelfde openbaar vervoer die verklaren dat er geen boetes zullen worden uitgedeeld. En dat komt bovenop de grote minderheid die zich nu al niets van de maatregelen aantrekt en weigert afstand te houden. Dat kan ook gemakkelijk, want er wordt in de meeste gemeenten nauwelijks gehandhaafd.

Het komt er op neer dat straks – nog meer dan nu – de grote bekken heer en meester zullen zijn in de openbare ruimte. Het ‘we zijn geen politiestaat’ betekent in de praktijk dat de overheid weigert de zwakkeren te beschermen. Het lijkt een metafoor voor neoliberalisme, een ideologie die zich als ‘vrijheid, blijheid’ presenteert, maar in de praktijk alleen oog heeft voor de vrijheid van de sterksten, in de praktijk meestal de grote bedrijven.

Het ware gezicht van het neoliberalisme was al eerder te zien, toen bleek dat verpleeghuizen geen beschermende kleding kregen en dus de daar opgesloten oudjes stierven als vliegen. Bovendien werden – toen de IC’s vol dreigden te raken – ouderen ontmoedigd zich te laten behandelen als zij het corona-virus opliepen. De daling van het aantal patiënten in de IC komt dan ook voor een groot deel doordat oudere mensen daar niet meer worden opgenomen. Ook dit past in de neoliberale ideologie, waar waarde wordt afgemeten aan economisch nut, in het geval van mensen dus productiviteit.

Het is geen toeval dat het euthanasiasme, om een term van Andreas Burnier te gebruiken, zijn grootste triomfen beleeft sinds het neoliberalisme dit land in zijn greep heeft. Het begon als een humane maskerade: mensen die vreselijk lijden, moeten de mogelijkheid krijgen een einde aan hun leven te laten maken. Andreas Burnier werd beschimpt en aangevallen toen zij wees op de gevaren van het legaliseren van het doden van medemensen. Al snel bleek hoezeer zij gelijk had: in verpleeghuizen werd het al snel normaal om demente ouderen ongevraagd een spuitje te geven als zij ziek werden. Ook de openbare discussie verschoof steeds meer: psychisch lijden moest ook een geaccepteerde reden worden om doodgemaakt te kunnen worden. En de laatste jaren wordt het concept ‘voltooid leven’ ingemasseerd. Wie oud is, is ‘op’. Voltooid. Weg ermee. Wie niet meer productief is, wordt aangepraat dat zijn of haar leven niet meer de moeite waard is. Je kunt maar beter dood zijn dan oud, is de boodschap.

En nu, tijdens de coronacrisis, worden oude mensen zelfs ‘dood hout’ genoemd. Het psychologische effect van dit alles op oudere mensen moet niet worden onderschat. Als de boodschap dat jouw leven niet meer telt er systematisch wordt ingeramd, zullen veel mensen dit internaliseren. Net als bij sexisme en racisme zal het effect verlies van gevoel van eigenwaarde zijn. En dat zal op zijn beurt weer leiden tot veel gevallen waarin ouderen euthanasie of niet behandelen toestaan ‘uit beleefdheid’.

Het ‘wij zijn geen politiestaat’ van Rutte past geheel in deze wijze van denken. De economisch sterksten schrijven immers al tijden (soms zelfs letterlijk) de wet voor. Ons welzijn, gezondheid, natuur en andere economisch oninteressante zaken worden alleen met de mond gesteund, de portemonnee gaat alleen open voor grote bedrijven. Ook nu, tijdens een pandemie, blijft dit gelden. Er gaan miljarden naar de grootste bedrijven, maar verpleeghuizen krijgen geen of onvoldoende beschermingsmiddelen. Er wordt nog steeds niet op grote schaal getest, want dat vinden de – geprivatiseerde – zorgverzekeraars te duur, terwijl uit alle statistieken blijkt dat landen waar veel getest wordt en waar consequent contactonderzoek wordt gedaan als mensen positief zijn, de pandemie het snelst de kop in weten te drukken.

De zwakkeren staan nu voor de keuze om alsnog besmet te raken of in het geheel niet meer buiten te komen. Want op straat heerst – aangemoedigd door Rutte – het recht van de sterkste.

%d bloggers like this: